Mirasta Saklı Pay Nedir?

Mirasta saklı pay, kanun koyucu tarafından belirli mirasçılar lehine tanınmış, mirasbırakanın iradesiyle ortadan kaldırılamayan ve dokunulması hukuken sınırlandırılmış bir miras hakkıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında saklı pay; mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlayan, mirasçıların asgari düzeyde korunmasını amaçlayan bir kurum olarak tanımlanmaktadır. Bu hak, mülga 743 sayılı Medeni Kanun döneminde “mahfuz hisse” olarak adlandırılmıştır (Yargıtay HGK-2017/1270, HGK-2022/1177).

Saklı payın temel amacı, mirasbırakan ile yakın hısımlık ilişkisi bulunan kişilerin miras hakkının tamamen ortadan kaldırılmasını engellemektir. Bu çerçevede mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan bölüm üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Bu serbest alan öğretide ve yargı kararlarında “tasarruf edilebilir kısım” veya “tasarruf nisabı” olarak ifade edilmektedir.

Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

Türk Medeni Kanunu’nun 505. maddesi uyarınca saklı pay hakkı, mirasbırakanın yalnızca belirli mirasçıları için öngörülmüştür. Yargıtay içtihatları da bu sınırlı sayımı istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Buna göre saklı paylı mirasçılar; mirasbırakanın altsoyu, ana ve babası ile sağ kalan eşidir (Yargıtay HGK-2017/1827).

Kardeşler bakımından ise önemli bir ayrım bulunmaktadır. 04.05.2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun ile kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra gerçekleşen ölümlerde kardeşlerin saklı pay iddiasında bulunması ve tenkis davası açması mümkün değildir. Ancak mirasbırakanın ölümü bu tarihten önce gerçekleşmişse, o tarihte yürürlükte bulunan hükümler gereği kardeşlerin saklı pay hakkı söz konusu olabilmektedir (Yargıtay HGK-2022/1177, Yargıtay 3. HD-2021/845).

Saklı Pay Oranları Nasıl Belirlenir?

Saklı pay oranları, mirasçının yasal miras payı esas alınarak belirlenmektedir. Altsoy bakımından saklı pay, yasal miras payının yarısıdır. Ana ve baba için saklı pay, her biri yönünden yasal miras payının dörtte biri olarak kabul edilmektedir.

Sağ kalan eşin saklı payı ise mirasçılarla birlikte mirasçı olma durumuna göre değişiklik göstermektedir. Sağ kalan eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal miras payının tamamı saklı pay olarak korunur. Diğer hâllerde ise saklı pay oranı yasal miras payının dörtte üçü olarak uygulanmaktadır (Yargıtay 2. HD-2010/9218).

Saklı Payın İhlali Nasıl Tespit Edilir?

Saklı payın ihlal edilip edilmediği, mirasın açıldığı tarihteki net tereke üzerinden yapılan hesaplama ile belirlenir. Tereke, mirasbırakanın ölüm tarihi itibarıyla sahip olduğu tüm malvarlığı değerleri ile borçlarının toplamından oluşur. Aktif kısımda malvarlığı, iadeye ve tenkise tabi kazandırmalar ile hayat sigortası bedelleri yer alırken; pasif kısımda borçlar ve cenaze giderleri dikkate alınır.

Net tereke belirlendikten sonra saklı payların toplamı hesaplanır ve mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım ortaya konur. Bu hesaplama yöntemi Yargıtay kararlarında açıkça benimsenmiştir (Yargıtay HGK-2022/1177, Yargıtay 7. HD-2024/4444).

Saklı Payın İhlali Halinde Tenkis Davası

Mirasbırakanın, tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı paylı mirasçıların hakkını zedelemesi hâlinde, bu ihlalin giderilmesi için tenkis davası açılması mümkündür. Tenkis davası, saklı payı ihlal eden kazandırmaların yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, yenilik doğurucu nitelikte bir davadır.

Tenkis işlemi belirli bir sıraya göre yapılır. Öncelikle ölüme bağlı tasarruflar indirilir; bu yeterli olmazsa sağlar arası kazandırmalar en yeni tarihliden başlanarak geriye doğru tenkis edilir (Yargıtay HGK-2010/360). Bölünebilen mallarda malın kendisi üzerinden, bölünemeyen mallarda ise bedel üzerinden tenkis yoluna gidilir ve sabit tenkis oranı uygulanır (Yargıtay 1. HD-2013/5107).

Tenkis Davasında Süreler

Tenkis davası açma hakkı süreye tabidir. Saklı payı zedelenen mirasçı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Her hâlde, vasiyetnamelerde açılma tarihinden; diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup mahkemece re’sen dikkate alınır (Yargıtay 1. HD-2013/5750, Yargıtay 1. HD-2020/1276).

Saklı Payı Bertaraf Etmeye Yönelik Kazandırmalar

Türk Medeni Kanunu’nun 565. maddesi uyarınca, mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı sağlar arası kazandırmalar tenkise tabidir. Bu amacın varlığı, malvarlığının büyük bölümünün devredilmesi gibi objektif ve sübjektif unsurlar dikkate alınarak değerlendirilir. Yargıtay, saklı payı ihlal kastının varlığını özellikle araştırmaktadır (Yargıtay HGK-2022/1177).

Mirasçılıktan Çıkarma ve Saklı Pay

Mirasbırakan, kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplerin varlığı hâlinde saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak çıkarma sebebinin varlığı ispatlanamaz veya ölüme bağlı tasarrufta açıkça belirtilmezse, yapılan tasarruf yalnızca saklı pay dışındaki kısım bakımından geçerli olur ve mirasçı saklı payını talep edebilir (Yargıtay HGK-2023/53).