Yabancı Bayraklı Gemi ve Teknelerin Türkiye’de Cebri İcra Yoluyla Satışı

Türkiye’de bulunan yabancı bayraklı gemi ve teknelerin cebri icra yoluyla satışı, hem İcra ve İflas Kanunu (İİK) hem de Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine tabi, özel usulleri olan bir süreçtir. Satış işlemleri sırasında geminin fiziki olarak Türkiye’de bulunması, uygulanacak hukuku belirleyen temel kriterdir. Bu kapsamda, satışın tüm aşamaları lex rei sitae ilkesi gereği Türk hukukuna göre yürütülür.

TTK’nın 1350. maddesi bu konuda açıktır:"Bir geminin ihtiyaten veya icraen haczi, cebrî icra yoluyla satışı ve mülkiyetin intikali dahil olmak üzere bu satışın sonuçları, geminin bulunduğu ülkenin hukukuna tabidir."

Bu nedenle, yabancı bir ülkede yapılmış bir satış işlemi, gemi Türkiye’de bulunduğu sırada yapılmış olsa dahi Türk hukuku bakımından geçerli kabul edilmez.

1. Uygulanacak Hukuk ve Temel İlkeler

Yabancı bayraklı gemilerin Türkiye’de satışı, TTK’nın gemilere özgü düzenlemeleri ile İİK’nın taşınmaz satışına ilişkin hükümlerinin birlikte uygulanmasını gerektirir. Geminin yabancı sicile kayıtlı olması, Türk hukukunun uygulanmasını engellemez; ancak süreci daha detaylı ve sıkı kurallı hâle getirir.

Yargıtay’ın değerlendirmesine göre, yabancı bir sicilin kendi hukukuna göre yaptığı satış işlemi, gemi Türkiye’de bulunduğu sürece Türk hukukunda “cebrî icra satışının sonuçlarını” doğurmaz.

2. Satış Öncesi Zorunlu İşlemler ve Bildirimler

Yabancı bayraklı gemilerde satış hazırlığı, Türk hukukunda titizlikle düzenlenmiştir. Bu işlemler eksik yapılırsa ihale feshedilir.

a) Gemi Sicil Kaydının Aslı Getirilmelidir

TTK m. 1384’e göre icra müdürü, satışa başlamadan önce geminin sicil kaydının aslını istemek zorundadır.Sadece sicil özetinin gönderilmesi yeterli değildir.

Yargıtay HGK şu tespiti yapmıştır:“Sicil kaydı yerine yalnızca kayıttaki bilgilerin bildirilmesi, denetim imkânı vermediği için sicil kaydının dosyaya sunulduğu kabul edilemez.”

b) Bayrak Devleti Konsolosluğuna Bildirim

Geminin bayrağını taşıdığı devletin konsolosluğuna, satış talebi icra müdürü tarafından bildirilmelidir.

c) Satış İlanının Zorunlu Bildirimleri (TTK m. 1384/2)

Satış ilanı aşağıdaki kişi ve kurumlara usulüne uygun tebliğ edilmelidir:

• Geminin sicilini tutan makam

• Sicile kayıtlı malik

• Tescilli rehin alacaklıları

• İcra dairesine bildirilen kanuni rehin hakkı sahipleri

Bu bildirimlerin muhataba gerçekten ulaştığının ispatı zorunludur. E-posta ile yapılan bildirimlerde adresin gerçekten hak sahibine ait olduğuna dair dosyada kanıt bulunmadıkça tebligat geçerli sayılmaz.

3. Satış İlanı Usulü – Yurt İçi ve Yurt Dışı İlan

TTK m. 1385, yabancı bayraklı gemilerin satışında geniş katılımı sağlamak için iki ayrı ilan şartı getirir:

a) Yurt İçi İlan

Türkiye’de tirajı 50 binin üzerinde olan ve ülke genelinde dağıtımı yapılan bir gazetede yayımlanmalıdır.

b) Yurt Dışı İlan

İlanın ayrıca “dünya çapında dağıtımı yapılan günlük bir denizcilik gazetesinde” yayımlanması zorunludur.

Bu şartın amacı: “Gemilerin satışında dünyanın her köşesinden talip çıkmasını sağlamak ve satış bedelinin yükselmesini temin etmek."

Yargıtay HGK, haftalık bir gazetede yapılan ilanı, günlük gazete şartını taşımadığı için geçersiz saymıştır. Bu tür bir eksiklik ihale feshi sebebidir.

4. Satışın Hukuki Sonuçları

a) Mülkiyetin Geçişi

İhale ile birlikte geminin mülkiyeti doğrudan alıcıya geçer.

Yargıtay’ın değerlendirmesi: “İhale tarihinden sonraki borçlar önceki malikten istenemez; mülkiyet ihale anında yeni alıcıya geçmiştir.”

b) Hak ve Yükümlülüklerin Durumu

TTK m. 1388’e göre, cebri icra yoluyla yapılan satış sonucunda gemi üzerindeki tüm haklar, yükümlülükler ve sınırlamalar son bulur. Alıcı gemiyi takyidattan ari şekilde devralır.

5. Yurt Dışında Yapılan Satışların Türkiye’deki Geçerliliği

a) Türk Bayraklı Geminin Yurt Dışında Satışı

Satışın Türkiye’de tanınması için TTK m. 1350’deki “ön bildirim” şartları mutlaka yerine getirilmelidir. Bu bildirimler yapılmamışsa gemi Türk sicilinden terkin edilemez.

b) Yabancı Bayraklı Geminin Türkiye’de Bulunurken Yurt Dışında Satışı

Gemi Türkiye’de iken yurt dışında yapılan bir cebri icra satışı, Türk hukukunda mevcut rehin haklarını ortadan kaldırmaz. Yeni malik, gemiyi bu yükümlülüklerle birlikte devralmış sayılır.

Yabancı bayraklı gemilerin Türkiye’de cebri icra yoluyla satışı, hem TTK hem İİK kapsamında özel usullere tabi ve eksikliği ihalenin feshine yol açabilecek teknik bir süreçtir.

Bu süreçte dikkat edilmesi gereken temel noktalar:

• Satış tamamen Türk hukukuna tabidir.

• Gemi sicil kaydının aslı mutlaka dosyada bulunmalıdır.

• Bayrak devleti konsolosluğu ve sicil makamına bildirim yapılmalıdır.

• Satış ilanı hem Türkiye’de hem de yurt dışında günlük bir denizcilik gazetesinde yayımlanmalıdır.

• Bildirimlerin usulüne uygun yapılmaması, satışın geçersizliği sonucunu doğurabilir.

Bu nedenle, yabancı bayraklı gemilerin cebri icrası sürecinde hukuki tekniklere hâkimiyet ve usullere eksiksiz uyum, hem alacaklılar hem de ihale alıcıları için hayati önem taşır.