Deneme Süresinde İşten Çıkarılma Nedir? Deneme Süresindeki İşçinin Hakları Nelerdir?

Yeni bir işe başlarken tarafların birbirini tanıması, işçinin çalışma şartlarını ve ortamını görmesi, işverenin ise işçinin beceri ve verimini ölçmesi amacıyla iş sözleşmelerine deneme süresi kaydı konulabilmektedir (Yargıtay 9. HD, E. 2008/6168, K. 2008/32048). İş arayanların ve çalışanların en çok araştırdığı deneme süresinde işten çıkarılma nedir sorusu, bu süreçte iş akdinin feshi halinde doğan tazminat durumlarını, sigorta yükümlülüklerini ve işçinin yasayla korunan parasal haklarını ifade eder.

Yargıtay kararları ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri çerçevesinde; deneme süresinde feshin sonuçlarını, işçinin talep edebileceği alacak kalemlerini ve deneme kaydının geçersiz sayıldığı durumları inceliyoruz.

1. Deneme Süresinde Feshin Hukuki Sonuçları ve Tazminatlar

4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca, taraflar iş sözleşmesinde en çok 2 aya kadar (toplu iş sözleşmeleriyle 4 aya kadar uzatılabilen) deneme süresi kararlaştırabilirler. Bu süre içinde yapılan fesihlerin temel özellikleri şunlardır:

• İhbar ve Kıdem Tazminatı: Deneme süresi içinde iş sözleşmesi herhangi bir bildirim öneli (ihbar süresi) tanınmaksızın ve tazminat ödeme yükümlülüğü olmaksızın derhal feshedilebilir (Yargıtay 9. HD, E. 2017/3173, K. 2018/14254). Dolayısıyla geçerli bir deneme süresi içinde işten çıkarılan işçi kural olarak ihbar veya kıdem tazminatına hak kazanamaz (Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 2016/3, K. 2017/4; Yargıtay 9. HD, E. 2024/13609, K. 2025/3180).

• Cezai Şart Talepleri: İş sözleşmesinde haksız feshe bağlı olarak bir cezai şart kararlaştırılmış olsa dahi, feshin deneme süresi içinde gerçekleşmesi halinde bu cezai şart talep edilemez (Yargıtay 9. HD, E. 2011/17043, K. 2013/16871).

2. Deneme Süresinde İşçinin Korunan Yasal Hakları

"Deneme süresindesin" denilerek işçinin hiçbir hakka sahip olmadığı algısı hukuken tamamen yanlıştır. İş Kanunu ve yargı kararları işçinin şu haklarını güvence altına almıştır:

• Çalışılan Günlerin Ücreti: İşçinin fiilen çalıştığı tüm günlerin ücreti, fazla mesaisi ve varsa hafta tatili ile resmi tatil alacakları eksiksiz ödenmek zorundadır (Yargıtay 9. HD, E. 2011/17043, K. 2013/16871).

• Zorunlu Sigorta (SGK) Bildirimi: Deneme süresinde sigortasız çalıştırma yasal olarak kesinlikle yasaktır. İşçinin ilk iş gününden itibaren SGK girişinin yapılması, primlerinin tam yatırılması ve işten çıkışta SGK kodunun gerçeğe uygun bildirilmesi şarttır (Yargıtay 9. HD, E. 2024/8737, K. 2024/11813).

• Kıdem Süresine Dahil Edilme: İş ilişkisinin deneme süresinden sonra devam etmesi durumunda, deneme süresinde geçen tüm günler işçinin toplam kıdem süresi hesabına dahil edilir (Yargıtay 22. HD, E. 2013/9215, K. 2013/28777).

• Sendikal Haklar ve Eşit Davranma Borcu: Deneme süresindeki çalışan da sendikaya üye olma ve toplu iş sözleşmesinden yararlanma hakkına sahiptir. İşverenin bu hakları ihlal ederek fesih yapması korunmaz (Yargıtay 9. HD, E. 2011/29945, K. 2013/25574).

• Kötüniyet Tazminatı: Henüz 6 aylık kıdemi bulunmadığı için iş güvencesinden (işe iade) yararlanamayan işçinin sözleşmesi kötü niyetle (örneğin hamilelik, sendikal faaliyet veya yasal hak arama sebebiyle) feshedilirse, 4857 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca bildirim süresinin 3 katı tutarında kötüniyet tazminatı talep edilebilir (Yargıtay 9. HD, E. 2016/20562, K. 2020/5371).

3. Deneme Süresi Kaydının Geçersiz Sayıldığı Haller

Bazı durumlarda iş sözleşmesindeki deneme süresi maddesi mahkemelerce geçersiz kabul edilir ve işçi ihbar tazminatına hak kazanır:

• Yazılı Şart ve İspat Yükü: Sözleşmede deneme süresinin kararlaştırıldığını ispat yükü işverendedir. Yazılı delille kanıtlanamayan hallerde işçi doğrudan ihbar tazminatına hak kazanır (Yargıtay 22. HD, E. 2013/31202, K. 2013/23675).

• Aynı İşyerinde Önceki Çalışma: İşçinin zaten aynı işyerinde aynı görevi yaptığı veya aralıksız sözleşmelerle çalıştırıldığı durumlarda sonradan deneme süresi konulması geçersizdir (Yargıtay 9. HD, E. 2008/6168, K. 2008/32048).

• İşe İade Sonrası Süreç: İşe iade davasını kazanan bir işçinin işe başlatılması durumunda eski sözleşmesi devam ettiğinden yeni bir deneme süresi uygulanamaz (Yargıtay 22. HD, E. 2012/24085, K. 2013/13502).

Deneme Süresinde İşten Çıkarılma Hakları Tablosu

Hak / Alacak Kalemi	Hukuki Durum	Açıklama
Çalışılan Günlerin Ücreti	Hak Kazanılır	Fiilen çalışılan sürelere ait tüm maaş ve yan haklar eksiksiz ödenir.
SGK Primi ve Girişi	Zorunludur	İlk iş gününden itibaren sigorta bildirimi zorunludur; sigortasız deneme süresi olamaz.
İhbar Tazminatı	Kural Olarak Yok	Geçerli deneme kaydında ödenmez; kayıt geçersiz veya ispatlanamazsa ödenir.
Kıdem Tazminatı	Hak Kazanılamaz	Yasal deneme süresi içinde 1 yıllık kıdem şartı dolmadığından doğmaz.
Sözleşmedeki Cezai Şart	Talep Edilemez	Deneme süresi içindeki fesihlerde haksız fesih cezai şartı işletilemez.
Kötüniyet Tazminatı	Şartlara Bağlı	Fesih hakkının dürüstlük kuralına aykırı ve kötü niyetle kullanılması halinde talep edilir.