Şirket Hissesi Devredildikten Sonra Eski Şirket Borçlarından Sorumluluk Sürer mi?
Limited veya anonim şirketlerde sahip olunan hisselerin noterde düzenlenen pay devri sözleşmesiyle devredilmesi, iş dünyasında ortakların ticari bağlarını koparmak için en sık başvurduğu yoldur. Ancak payını devredip ortaklıktan ayrılan kişilerin en büyük yanılgısı, devir anından itibaren şirketin geçmişe veya geleceğe dönük hiçbir borcundan sorumlu tutulamayacaklarını düşünmeleridir. Devir tarihinden aylar, hatta yıllar sonra vergi dairelerinden gelen ödeme emirleri, SGK prim hacizleri veya bankaların kredi hesap kat ihtarları eski ortakları ciddi mali ve hukuki risklerle karşı karşıya bırakır. Arama motorlarında şirket ortakları ve yöneticileri tarafından en çok araştırılan şirket hissesi devredildikten sonra eski şirket borçlarından sorumluluk sürer mi sorusu; borcun mahiyetine (kamu alacağı, piyasa/özel hukuk borcu veya işçilik alacağı), devir sözleşmesindeki hükümlere ve ayrılan ortağın şirkette müdürlük görevinin bulunup bulunmadığına göre üç farklı boyutta incelenir.
Yargıtay kararları ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) hükümleri çerçevesinde; şirket hisse devrinin borçlara etkisini, kamu borçlarındaki müteselsil sorumluluk sınırlarını ve iç ilişkideki rücu haklarını inceliyoruz.
Şirket Hissesi Devredildikten Sonra Özel Hukuk Borçları ve İşçilik Alacakları Bakımından Sorumluluk
Piyasa borçları, ticari sözleşmeler, çek/senetler ve işçi tazminatları söz konusu olduğunda Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) sermaye şirketlerine ilişkin temel prensibi devreye girer:
Tüzel Kişilik ve Şahsi Sorumsuzluk Kuralı: Limited ve anonim şirketlerde asli borçlu şirket tüzel kişiliğidir. TTK hükümleri uyarınca şirket ortakları, şirketin üçüncü kişilere olan ticari ve özel hukuk borçlarından dolayı şahsen sorumlu tutulamaz (Yargıtay 11. HD, E. 2016/4005, K. 2017/5964). Alacaklılar doğrudan eski veya yeni ortağın şahsi banka hesaplarına ya da taşınmazlarına gidemez.
Hisse Devri İşyeri Devri Sayılmaz (İşçilik Alacakları): 4857 sayılı İş Kanunu m. 6 uyarınca işyerini devreden işveren 2 yıl süreyle devralanla birlikte kıdem ve ihbar tazminatından sorumlu tutulur. Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarına göre; şirket hisselerinin devredilmesi bir işyeri devri değildir. Şirket tüzel kişiliği değişmediğinden, hissesini devrederek ayrılan eski ortak aleyhine açılan işçilik alacağı davaları husumet yokluğu nedeniyle reddedilir (Yargıtay 9. HD, E. 2022/17155, K. 2022/17044).
Üçüncü Kişi Alacaklılara Karşı Borcun Üstlenilmesi: Ortaklar kendi aralarında noterde yaptıkları hisse devir protokolüne "geçmiş şirket borçlarını devralan ödeyecektir" şeklinde madde koysalar dahi; Türk Borçlar Kanunu gereğince borcun dış üstlenilmesi alacaklının rızasına bağlıdır. Alacaklı üçüncü kişinin açık onayı olmadıkça bu iç protokoller dış alacaklıları bağlamaz (Yargıtay 11. HD, E. 2019/2929, K. 2021/1440).
Kişisel Kefaletler Sona Ermez: Ayrılan ortak şirket adına bankalardan çekilen kredilere veya ticari sözleşmelere "şahsi kefil" veya "müşterek borçlu müteselsil kefil" olarak imza atmışsa; şirket hissesini devretmiş olması bu kefalet borcunu ortadan kaldırmaz. Bankaya karşı şahsi kefalet sorumluluğu devam eder.
2. Devreden ve Devralan Arasındaki İç İlişki ve Rücu Hakkı
Hisse devir sözleşmesinde borçların nasıl düzenlendiği, eski ortak ile yeni ortak arasındaki tazminat ve rücu davalarının kaderini belirler:
Hisselerin "Bütün Aktif ve Pasifiyle" Devredilmesi: Hisse devir sözleşmesinde şirketin tüm aktif ve pasifiyle devredildiği yazılmış ve devredenin geçmiş borçları üstlendiğine dair açık bir hüküm konulmamışsa; devirden sonra şirketin eski borcunu ödemek zorunda kalan yeni ortak, eski ortağa rücu edemez (Yargıtay 11. HD, E. 2024/1430, K. 2025/1491; E. 2021/8298, K. 2023/4225). Devralan, şirketi borçlarıyla birlikte devraldığını kabul etmiş sayılır.
Geçmiş Borçların Üstlenildiği Haller: Sözleşmede veya ek protokolde "Şu tarihe kadar olan tüm vergi, harç ve ticari borçlar devredene aittir" şeklinde özel bir madde varsa; devralan tarafça ödenen bu tutarlar devreden eski ortaktan iç ilişkide rücuen tahsil edilebilir (Yargıtay 11. HD, E. 2022/450, K. 2023/435).
Şirket Kayıtlarında Görünmeyen Gizli Borçlar: Devir anında şirketin yasal defter ve bilançolarında yer almayan, sonradan vergi incelemesiyle veya gizli alacaklılarca ortaya çıkan borçların devralanca ödenmesi halinde; Yargıtay bu durumun devir bedeline etkisinin incelenmesi ve devredenin sorumluluğunun araştırılması gerektiğine hükmetmektedir (Yargıtay 11. HD, E. 2016/4005, K. 2017/5964).
3. Kamu Borçlarında (Vergi, SGK Primi) Kritik Ayrım: 6183 Sayılı Kanun m. 35
Kamu alacaklarında özel hukuktaki şahsi sorumsuzluk kuralı geçerli değildir. 6183 sayılı Kanun'un 35. maddesi limited şirket ortakları için özel ve katı bir sorumluluk rejimi getirmiştir:
Şirketten Tahsil Edilememe Ön Şartı (İkincil Sorumluluk): Vergi dairesi veya SGK, şirket borcundan ötürü doğrudan ortağa gidemez. Kamu borcunun öncelikle şirket malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilememiş veya tahsil edilemeyeceğinin aciz fişi/haciz tutanağı ile sabit olması zorunludur (Yargıtay 11. HD, E. 2020/6946, K. 2022/4124).
Devir Öncesi Kamu Borçlarında Müteselsil Sorumluluk: 6183 sayılı Kanun m. 35/2 gereğince; hisse devredilmiş olsa dahi, payı devreden ile devralan kişiler devir öncesine ait kamu borçlarından sermaye hisseleri oranında vergi dairesine ve SGK'ya karşı müteselsilen sorumludur. Yani vergi dairesi devir öncesi tahakkuk eden bir vergi borcu için hem eski ortağın hem de yeni ortağın şahsi hesaplarına ödeme emri gönderebilir.
Devir Sonrasına Sarkan Kamu Borçları: Payını devrederek ortaklıktan ayrılan eski ortak, devir tarihinden sonraki dönemlere ait vergi ve SGK prim borçlarından kesinlikle sorumlu tutulamaz (Yargıtay 21. HD, E. 2013/3660, K. 2014/6067; Yargıtay 10. HD, E. 2021/11837, K. 2022/2129).
Kanuna Karşı Hile İstisnası: Şirket hisselerinin sırf birikmiş vergi ve kamu borçlarından kaçmak amacıyla ödeme gücü olmayan "paravan/üçüncü şahıslara" devredildiği somut delillerle kanıtlanırsa, devreden ortak kötü niyetli kabul edilerek kanuna karşı hile sebebiyle sorumlu tutulmaya devam edilir (Yargıtay 10. HD, E. 2016/5789, K. 2019/1561).
4. Şirket Müdürü / Kanuni Temsilci Olan Ortakların Ağırlaştırılmış Sorumluluğu
Uygulamada en çok karıştırılan ve en ağır sonuçları doğuran husus, ayrılan ortağın şirkette aynı zamanda "müdür" (kanuni temsilci) sıfatının bulunmasıdır:
Sermaye Payı Oranını Aşan Sorumluluk: Düz ortaklar kamu borçlarından yalnızca şirketteki sermaye payları (örneğin %10 veya %25) oranında sorumludur. Ancak limited şirket müdürü olan ortak, 6183 sayılı Kanun m. 35 ve Mükerrer m. 35 ile 5510 sayılı Kanun m. 88 gereğince kendi müdürlük döneminde doğan kamu borçlarının tamamından (%100'ünden) şahsi malvarlığı ile müştereken ve müteselsilen sorumludur (Yargıtay HGK, E. 2017/2195, K. 2021/256).
Müdürlük Görevinin Ticaret Sicilinden Terkini Zorunludur: Ortak payını noterde devretse bile, şirket müdürlüğü görevinden istifa edip bu istifayı Ticaret Sicil Gazetesi'nde tescil ve ilan ettirmedikçe, sicilde müdür göründüğü sürece şirketin tüm yeni kamu borçlarından sorumlu tutulmaya devam eder (Yargıtay 10. HD, E. 2023/7077, K. 2023/8157; E. 2023/9411, K. 2023/10223).
