İnşaattan Düşen Parçanın Park Halindeki Araca Zarar Vermesi (Tazminat, Değer Kaybı ve Müterafik Kusur)
Şantiye, yapım, yıkım veya tadilat aşamasındaki bir binadan düşen beton, mermer, iskele demiri, sıva, taş veya moloz parçalarının park halindeki araçlarda ağır hasar ve değer kaybına yol açması, kentsel dönüşüm ve inşaat faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelerde en sık rastlanan uyuşmazlıklardandır. Olayın ardından müteahhitler, arsa sahipleri veya taşeronlar genellikle "Fırtına vardı", "Araç inşaat girişine park etmişti" veya "Burada park yasağı vardı" gibi gerekçelerle sorumluluktan kaçınmaya çalışırlar. Arama motorlarında araç sahipleri ve vekilleri tarafından yoğun şekilde araştırılan inşaattan düşen parçanın araca zarar vermesi meselesi; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 69 yapı malikinin kusursuz sorumluluğunu, TBK m. 49 haksız fiil hükümlerini, görevli mahkemenin tayinini ve TBK m. 52 kapsamında müterafik kusur indirimini doğrudan ilgilendirir.
Yargıtay kararları çerçevesinde; husumetin kime yöneltileceğini, zarar kalemlerini, delil tespiti usulünü ve yargılama ilkelerini inceliyoruz.
1.İnşaattan Düşen Parçanın Araca Zarar Vermesi Halinde Uyuşmazlığın Hukuki Niteliği ve Görevli Yargı Kolu
Trafik Kazası Değildir: Park halindeki araca binadan veya şantiyeden cisim düşmesi olayı bir "trafik kazası" değildir; hareket halinde bir motorlu araç işletilmediği için Karayolları Trafik Kanunu hükümleri değil, genel hükümler (yapı malikinin sorumluluğu ve haksız fiil) uygulanır (Yargıtay 17. HD, E. 2016/7004, K. 2016/6813).
Özel Hukuk Kişilerinde Görev: İnşaat faaliyeti özel bir müteahhit, yapı denetim firması veya arsa sahibi tarafından yürütülüyorsa uyuşmazlığın görüm yeri adli yargıdır (Asliye Hukuk Mahkemesi / tarafların tacir sıfatına ve sigorta rücu durumuna göre Asliye Ticaret Mahkemesi).
Kamu Kurumu Faaliyetlerinde Görev: Zarar, belediye veya Karayolları gibi bir kamu kurumunun yol yapımı, istinat duvarı inşası veya kamusal bir altyapı hizmeti sırasında meydana gelmişse adli yargı görevsizdir; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu gereğince İdare Mahkemesi'nde "Tam Yargı Davası" açılması zorunludur (Yargıtay 4. HD, E. 2016/12782, K. 2016/12372).
2. Davayı Kimler Açabilir, Husumet Kime Yöneltilir?
A. Davacı Sıfatı (Aktif Husumet)
Araç Maliki: Ruhsat sahibi doğrudan tazminat davası açabilir.
Zilyet / Sürücü: Aracı kira, ariyet veya ticari tahsisle elinde bulunduran ve aracı malikine eksiksiz iade etmekle yükümlü olan zilyet sürücü de onarım giderlerini talep etmek üzere dava açma hakkına sahiptir (Yargıtay 17. HD, E. 2016/18080, K. 2017/9634).
Kasko Şirketi (Halefiyet): Sigortalısına hasar bedelini ödeyen kasko şirketi, TTK m. 1472 uyarınca haklara halef olarak sorumlulara rücu davası açabilir veya icra takibi başlatabilir.
B. Davalı Sıfatı ve Sorumlular (Müteselsil Sorumluluk)
Zarar gören araç sahibi tek bir kişiye bağlı kalmak zorunda değildir; zararın tamamını şu taraflardan müştereken ve müteselsilen talep edebilir:
Yapı / Arsa Malikleri: TBK m. 69 (mülga BK m. 58) gereğince bir yapının maliki, yapım bozukluklarından veya bakım eksikliğinden doğan zararlardan kusursuz olarak sorumludur. İnşaat tamamlanmamış olsa dahi arsa sahipleri mülkiyet hakkının yasal kısıtlamaları (TMK m. 730) gereğince sorumluluktan kurtulamaz (Yargıtay 17. HD, E. 2009/9993, K. 2010/2829).
Müteahhit / Yüklenici ve Taşeronlar: İnşaat alanında koruyucu ağ, güvenlik perdesi, saçak veya düşmeyi önleyici bariyer kurmayan ana yüklenici ve alt işverenler TBK m. 49 haksız fiil hükümleri uyarınca doğrudan sorumludur (Yargıtay 11. HD, E. 2016/7357, K. 2017/4472).
Denetimle Yükümlü İş Sahibi: Şantiye alanında gerekli güvenlik tedbirlerinin alınıp alınmadığını denetleme ve gözetleme yükümlülüğü bulunan iş sahipleri de zarardan birlikte sorumludur (Yargıtay 4. HD, E. 2010/6757, K. 2011/7247).
İş Ortaklıklarında (Adi Ortaklık) Husumet: İnşaatı yürüten bir iş ortaklığı (Joint Venture) ise, ortaklığın bağımsız tüzel kişiliği bulunmadığından dava ortak girişime değil, ortaklığı oluşturan şirketlere ayrı ayrı yöneltilmelidir (Yargıtay 17. HD, E. 2011/7920, K. 2012/2057).
3. Delillerin Tespiti ve İlliyet Bağının Kurulması
Olay anındaki somut durumun gecikmeksizin kayıt altına alınması davanın temelini oluşturur:
Kolluk Tutanağı ve Ölçümlü Kroki: Trafik zabıtası veya genel kolluk çağrılarak olay yeri tutanağı tanzim ettirilmelidir. Krokide aracın inşaata, şantiye perdesine, yola ve kaldırıma olan mesafesi santimetrik olarak belirtilmelidir (Yargıtay 17. HD, E. 2014/22102, K. 2015/249).
Hasar ve Malzeme Fotoğrafları: Aracın üzerine ve çevresine düşen mermer, beton, demir veya sıva parçalarının aracın üzerindeki yerleşimini ve saçak mesafesini gösteren net fotoğraflar dosyaya sunulmalıdır (Yargıtay 17. HD, E. 2011/7138, K. 2012/1146).
Taraf İkrarı ve Savunmalar: Müteahhidin veya arsa sahibinin "Fırtına vardı o yüzden parça düştü" veya "İnşaat önüne park etmişti" şeklindeki savunmaları, hasarın o inşaattan düşen parçayla meydana geldiğinin (illiyet bağının) hukuki ikrarı sayılır (Yargıtay 17. HD, E. 2014/22102, K. 2015/249).
Sulh Hukuk Delil Tespiti: Araç onarılmadan önce derhal Sulh Hukuk Mahkemesi'nden delil tespiti istenerek inşaat mühendisi ve makine mühendisi bilirkişiler refakatinde keşif icra ettirilmelidir.
4. Hangi Zararlar Talep Edilebilir? (Gerçek Zarar İlkesi)
TBK m. 50 uyarınca zarar gören, fiili durum ile zarar verici olay olmasaydı bulunacağı durum arasındaki farkı (gerçek zararı) talep edebilir:
Fiili Hasar ve Onarım Gideri: Orijinal parça, kaporta, boya ve işçilik masrafları.
Araç Değer Kaybı: Aracın olay tarihindeki hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile onarıldıktan sonraki rayiç değeri arasındaki fark.
Araçtan Mahrumiyet (İkame Araç) Bedeli: Aracın serviste kaldığı makul onarım süresi boyunca kullanılamamasından doğan kiralama/ulaşım gideri.
5. Araç Sahibinin Müterafik Kusuru (TBK m. 52 İndirimi)
Davalıların en önemli savunması, sürücünün aracı inşaat alanına park ederek zarara sebebiyet verdiği veya zararı artırdığı (müterafik/ortak kusur) iddiasıdır. TBK m. 52 uyarınca zarar görenin kusuru varsa hâkim tazminattan uygun bir indirim yapabilir:
Uyarı Levhası ve Güvenlik Şeridi Varlığı: Şantiye çevresinde "Park Yapılmaz / İnşaat Alanı / Dikkat Parça Düşebilir" şeklinde görünür uyarı levhaları, güvenlik şeritleri veya ahşap bariyerler bulunmasına rağmen araç bilinçli olarak riskli alana bırakılmışsa müterafik kusur indirimi yapılır (Yargıtay 3. HD, E. 2018/1131, K. 2018/9471; Yargıtay 17. HD, E. 2016/3622, K. 2016/6485).
Tehlikenin Öngörülebilirliği: Yargıtay'a göre; binanın dış görünüşü, yıkım veya yapım faaliyeti dikkate alındığında, aracı park eden makul bir sürücünün oradan parça düşebileceğini öngörüp öngöremeyeceği inşaat mühendisi bilirkişi marifetiyle araştırılmalıdır (Yargıtay 17. HD, E. 2011/10657, K. 2012/4494).
Önlem Alınmamışsa Kusur Atfedilemez: Eğer inşaatta güvenlik ağı, koruma perdesi veya uyarı levhası yoksa ve araç nizami bir park alanında veya kamuya açık yolda duruyorsa, sırf inşaatın yakınında olması araç sahibine müterafik kusur yüklenmesini gerektirmez.
