Markanın Yaygın Ad Haline Gelmesi (Marka Jenerikleşmesi) Nasıl Önlenir?

Markanın yaygın ad haline gelmesi kavramı temel olarak, markanın ait olduğu ürün veya hizmet yönünden ayırt edici niteliğini zamanla kaybederek, toplum nezdinde ait olduğu ürün veya hizmetin adı olarak kullanılmasıdır. Jenerikleşmiş marka/yaygın ad haline gelmiş marka hakkında detaylı bilgi için Jenerik Marka Nedir başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Markanın, ayırt ediciliğini kaybederek yaygın ad haline gelmesi, marka sahibinin marka hakkı sona erecek ve marka için yapılan bütün emek ve masraflar heba olacağından, marka sahibi, markanın yaygın ad haline gelmesini önlemek isteyecektir. Yazımızda Markanın Yaygın Ad Haline Gelmesi nasıl önlenir sorusu cevaplanacaktır.

Marka Sahibinin Markanın Yaygın Ad Haline Dönüşmesini Engellemek İçin Sahip Olduğu Haklar Nelerdir?

Marka sahibinin, markasının yaygın ad haline gelmesini engellemek adına sahip olduğu çeşitli haklar vardır.

1. Marka Hukukuna Dayanan Haklar

Sınai Mülkiyet Kanunu m.8, tescilli markaların sözlük, ansiklopedi veya benzeri başvuru eserlerinde jenerik ad izlenimi verecek şekilde kullanılmasını engellemek amacıyla marka sahibine iki seçimlik hak tanımaktadır:

• Markanın tescilli olduğunun belirtilmesini isteme hakkı

• Markanın eserden tamamen çıkarılmasını talep etme hakkı

Markanın eserden tamamen çıkarılması talebi yalnızca yayımcıya yöneltilebilir; yerine getirilmediği takdirde marka sahibi hukuki yollara başvurabilir.

Bu düzenlemenin amacı, markanın yaygın ad haline gelmesini önlemektir. Doktrinde tanınmış markalar bakımından farklı görüşler bulunsa da, markanın tescilli olduğu belirtilmeden fiil, sıfat veya zarf olarak kullanılması halinde ayırt edici niteliğin zedeleneceği ve marka sahibinin SMK m.8 kapsamında korumadan yararlanabileceği kabul edilmektedir.

Hüküm, 556 sayılı MarkKHK ve AB mevzuatındaki paralel düzenlemelerden alınmış olup, marka sahibinin bu yolları kullanması halinde markanın yaygın ad haline geldiği iddiasıyla iptaline karar verilemez.

Nitekim “Teflon” kararında da marka sahibinin aktif koruma girişimleri nedeniyle iptal talebi reddedilmiştir.

Başvuru eseri kavramı, sözlük ve ansiklopediler yanında katalog, yıllık gibi yazılı kaynakları ve internet ortamında Wikipedia, Ekşi Sözlük gibi mecraları da kapsamaktadır.

2. Haksız Rekabete Dayanan Haklar

Yukarıda açıklandığı üzere, SMK m.8 tescilli markalar için uygulanabilir bir hüküm olup, markası tescilli olmayan marka sahibi, bu hükme dayanarak markasının yaygın ad haline gelmesini engelleyemeyeceğinden, markanın yaygın ad haline gelmesini önlemek için haksız rekabet hükümlerine başvurması akla gelebilmektedir.

TTK kapsamında “haksız rekabet” rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ve dürüstlük kuralına aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar olarak açıklanmıştır.

Markanın gazete, dergi vb. ticari işletmeler tarafından veya tacirler tarafından yaygın ad olarak kullanımı halinde, TTK kapsamında haksız rekabet hükümlerine başvurulmalıdır. Buna karşılık, tacir sıfatı taşımayanlar tarafından cins adı olarak kullanımında ise BK hükümleri uygulanması gerekmektedir.

Marka sahibinin, emek ve sermaye harcadığı markasının, marka koruma dışında kalmaması adına, gerek 556 Sayılı Markaların Korunması Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararnamesi ve gerekse de Sınai Mülkiyet Kanunu, marka sahibine, markasının cins adı haline gelmesini önlemeyi sağlayacak haklar tanımıştır. Buna göre, marka sahibi, markasının jenerikleşmesini engellemek için hem marka hukukuna dayanan hem de haksız rekabet hukukuna dayanan haklara sahiptir. Marka sahibinin, markasının cins adı haline gelmesini engellemek adına gerekli ve etkin çabayı göstermesi halinde, markanın cins adı haline gelmesi sebebi ile markanın iptali yoluna gidilemeyecektir.

➡️ Ancak her somut olayın koşulları farklı olduğundan, markanızı korumak ve olası riskleri önlemek için uzman bir avukata danışmanız önemlidir.